RAMOWY PROGRAM KURSU SPECJALISTYCZNEGO

SZCZEPIENIA OCHRONNE NOWORODKÓW (Nr 04/08)

Program przeznaczony dla położnych

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Warszawa, dnia 5 czerwca 2008

AUTORZY WSPÓŁPRACUJĄCY Z CENTRUM KSZTAŁCENIA PODYPLOMOWEGO PIELĘGNIAREK I POŁOŻNYCH W OPRACOWANIU PROGRAMU

 

 

 

dr n. med. Anita Gębska-Kuczerowska Państwowy Zakład Higieny

Studium Zdrowia Publicznego

Warszawa

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

RECENZENCI PROGRAMU

 

 

 

dr n. med. Krystyna Piskorz-Ogórek Konsultant Krajowy w dziedzinie pielęgniarstwa    pediatrycznego

Wojewódzki Specjalistyczny Szpital Dziecięcy

Uniwersytet Warmińsko-Mazurski

Wydział Nauk Medycznych

Katedra Pielęgniarstwa

Olsztyn

 

prof. dr hab. med. Jacek Wysocki Przewodniczący Polskiego Towarzystwa Wakcynologii

Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego

Katedra Profilaktyki Zdrowotnej

Poznań

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Program opracowany w porozumieniu z Naczelną Radą Pielęgniarek i Położnych

Program zatwierdził Dyrektor Centrum Kształcenia Podyplomowego Pielęgniarek
i Położnych

ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO-PROGRAMOWE

Rodzaj kształcenia

Kurs specjalistyczny jest to rodzaj kształcenia, który zgodnie z ustawą z dnia 5 lipca 1996r. o zawodach pielęgniarki i położnej (Dz. U. z 2001r. Nr 57 poz. 602 z późn. zm.) ma na celu uzyskanie przez położną kwalifikacji do wykonywania określonych czynności zawodowych przy udzielaniu świadczeń pielęgnacyjnych, zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych lub rehabilitacyjnych.

Organizator kształcenia podyplomowego, na podstawie ramowego programu sporządza program kształcenia. Program kształcenia musi uwzględniać wszystkie elementy modułów wskazanych w planie nauczania ramowego programu, jednak treści nauczania mogą być dostosowane do warunków i potrzeb lokalnych. Wykaz umiejętności będących przedmiotem kształcenia ramowego programu jest dla organizatora i uczestnika kształcenia obowiązującym elementem programu. Osiągnięcie wskazanych umiejętności gwarantuje, że każdy absolwent kursu specjalistycznego będzie posiadać takie same kwalifikacje, niezależnie od miejsca ukończenia kształcenia, podmiotu organizującego kształcenie podyplomowe oraz trybu kształcenia.

Poszczególne moduły ramowego programu zawierają cel, treści nauczania oraz wykaz umiejętności wynikowych, odnoszące się zarówno do zajęć teoretycznych jak
i praktycznych. W planie nauczania wskazane są wyłącznie miejsca realizacji zajęć praktycznych, dlatego też organizator oprócz programu kształcenia teoretycznego obowiązany jest opracować program szkolenia praktycznego dla każdej placówki. Program ten powinien zawierać cel i umiejętności. Jednocześnie program zajęć praktycznych powinien uwzględniać wykaz świadczeń zdrowotnych (opracowany na podstawie wykazu umiejętności), do zaliczenia których zobowiązany jest uczestnik kursu. Dokumentację zawierającą potwierdzenie zaliczenia poszczególnych świadczeń opracowuje organizator kształcenia. Stanowi ona wewnętrzny dokument organizatora.

 

 

Cel kształcenia

Położna samodzielnie wykona szczepienia ochronne noworodków w ramach kalendarza szczepień.

 

Czas kształcenia

Łączna liczba godzin przeznaczonych na realizację programu kształcenia kursu specjalistycznego Szczepienia ochronne noworodków (Nr 04/08) wynosi 40 godzin dydaktycznych, w tym:

zajęcia teoretyczne         –  25 godzin,

zajęcia praktyczne  –  15 godzin.

Określona, w planie nauczania, liczba godzin poszczególnych modułów odnosi się do realizacji programu w trybie dziennym. Z uwagi jednak na lokalne preferencje
i potrzeby, gdy realizacja programu będzie odbywała się w trybie innym niż dzienny, organizator kształcenia w porozumieniu z kierownikiem kursu i wykładowcami ma prawo dokonać modyfikacji czasu trwania zajęć teoretycznych w wymiarze nie większym niż 20%. Oznacza to, że 80% czasu przeznaczonego na realizację poszczególnych modułów nie podlega zmianie. Wskazane 20% może być wykorzystane na przesunięcia pomiędzy poszczególnymi modułami lub w części może zostać przeznaczone na realizację zadań w ramach samokształcenia.

Sposób organizacji

Za przebieg i organizację kursu specjalistycznego odpowiedzialny jest organizator kształcenia.

Planując realizację kursu organizator powinien:

1.     Opracować program kształcenia:

• zajęć teoretycznych,
• zajęć praktycznych.

2.     Opracować regulamin organizacyjny kursu specjalistycznego, który w szczególności określa:

• organizację,
• zasady i sposób naboru osób,
• prawa i obowiązki osób uczestniczących,
• zakres obowiązków wykładowców i innych osób prowadzących nauczanie teoretyczne i szkolenie praktyczne,
• zasady przeprowadzenia egzaminu końcowego.

3.     Powołać kierownika kursu specjalistycznego.

Do zadań kierownika kursu oprócz zadań określonych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 29 października 2003 r. w sprawie kształcenia podyplomowego pielęgniarek i położnych (Dz. U. Nr 197 poz.1923) powinno należeć:

• współdecydowanie o doborze kadry dydaktycznej,
• przedstawienie uczestnikom kursu: celu, programu i organizacji szkolenia,
• ocenianie placówek szkolenia praktycznego wg specyfiki i organizacji zajęć,
• pomaganie w rozwiązywaniu problemów,
• udzielanie indywidualnych konsultacji uczestnikom kursu,
• zbieranie i analizowanie opinii o przebiegu kursu.

W dniu rozpoczęcia kursu każdy uczestnik powinien otrzymać:

• harmonogram zajęć teoretycznych i praktycznych,
• wykaz umiejętności będących przedmiotem kształcenia.

4.     Przeprowadzić postępowanie kwalifikacyjne.

5.     Wskazać kadrę dydaktyczną posiadającą kwalifikacje określone w programie ramowym.

6.     Powołać, w uzgodnieniu z kierownikiem kursu, opiekunów szkolenia praktycznego, którzy powinni być merytorycznymi pracownikami placówek, w których odbywa się szkolenie praktyczne.

Do zadań opiekuna szkolenia praktycznego należy:

• instruktaż wstępny (zapoznanie z celem szkolenia praktycznego,
  z organizacją pracy, wyposażeniem placówki, jego personelem, zakresem udzielanych świadczeń i in.),
• instruktaż bieżący (organizacja i prowadzenie zajęć, kontrola nad ich prawidłowym przebiegiem, pomoc w rozwiązywaniu problemów i in.),
• instruktaż końcowy (omówienie i podsumowanie zajęć, zaliczenie świadczeń zdrowotnych określonych w programie kształcenia i ocena uzyskanych umiejętności).

7.     Zapewnić bazę dydaktyczną dostosowaną do liczby uczestników kursu:

• sale wykładowe,
• sale warsztatowe,
• pomieszczenia wyposażone w specjalistyczny sprzęt i aparaturę.

8.     Zaprojektować, w odniesieniu do poszczególnych modułów, środki dydaktyczne oraz formy zajęć, ze szczególnym uwzględnieniem form aktywizujących.

9.     Dobrać placówki stażowe zgodnie z planem nauczania, w których możliwe będzie zdobywanie umiejętności niezbędnych do wykonywania określonych świadczeń zdrowotnych.

10. Wskazać literaturę do poszczególnych modułów uwzględniając kryterium aktualności i adekwatności doboru do treści nauczania.

11. Posiadać wewnętrzny system monitorowania jakości kształcenia.

Sposób sprawdzania efektów nauczania

W toku realizacji programu kształcenia przewiduje się ocenianie:

1.     Bieżące - rozumiane jako zaliczanie poszczególnych modułów (sprawdzenie stopnia opanowania wiedzy i umiejętności będących przedmiotem nauczania teoretycznego
i praktycznego, w tym świadczeń przewidzianych w programie kształcenia). Warunki zaliczania ustala wykładowca/opiekun szkolenia praktycznego,
w porozumieniu z kierownikiem kursu specjalistycznego;

2.     Końcowe - egzamin teoretyczny lub praktyczny złożony przed komisją egzaminacyjną powołaną przez organizatora kształcenia podyplomowego.

 

Uwaga:

Zaprojektowane w ramowym programie umiejętności i treści nauczania należy realizować/kształtować zgodnie z obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych.

 

 

Wykaz umiejętności będących przedmiotem kształcenia

W wyniku realizacji programu kształcenia kursu specjalistycznego Szczepienia ochronne noworodków położna powinna:

• omówić zasady wykonywania i finansowania szczepień ochronnych na podstawie obowiązujących przepisów prawnych,
• scharakteryzować rodzaje odporności oraz czynniki modyfikujące odporność organizmu,
• wymienić wskazania i przeciwwskazania do wykonywania szczepień ochronnych,
• omówić obowiązujący w Polsce Program Szczepień Ochronnych (PSO),
• scharakteryzować poszczególne rodzaje szczepionek,
• wymienić zasady stosowane przy układaniu indywidualnego kalendarza szczepień,
• transportować, przechowywać oraz przygotować do podania poszczególne szczepionki zgodnie z obowiązującymi przepisami i procedurami,
• wykonać zgodnie z obowiązującymi zasadami szczepienia ochronne noworodka,
• przedstawić interakcje pomiędzy szczepionkami,
• przestrzegać obowiązujących zasad przy postępowaniu ze sprzętem
  i materiałem zużytym przy wykonywaniu szczepień,
• rozpoznawać i klasyfikować niepożądane odczyny poszczepienne (NOP) oraz podejmować stosowne działania w przypadku ich wystąpienia,
• przedstawić zasady obowiązujące przy wykonywaniu szczepień w szczególnych sytuacjach,
• dokumentować wykonane szczepienia ochronne noworodka,
• sporządzić sprawozdanie z realizacji szczepień ochronnych noworodków oraz dokonać analizy wykonalności szczepień,
• edukować rodziców/opiekunów w zakresie szczepień,
• wskazać wymogi w zakresie organizacji i wyposażenia punktu/gabinetu szczepień,
• współpracować z instytucjami sprawującymi nadzór nad organizacją
  i wykonywaniem szczepień ochronnych.

 

PLAN NAUCZANIA

PROGRAM NAUCZANIA

MODUŁ I     ORGANIZACJA SZCZEPIEŃ OCHRONNYCH W POLSCE

Cel modułu

Położna zorganizuje wykonanie szczepień ochronnych noworodka w oparciu
o obowiązujące procedury.

Wykaz umiejętności wynikowych

W wyniku realizacji treści nauczania położna powinna:

• omówić zasady wykonywania i finansowania szczepień ochronnych na podstawie obowiązujących przepisów prawnych,
• zdefiniować podmioty uprawnione do wykonywania szczepień ochronnych,
• wskazać wymogi w zakresie organizacji i wyposażenia punktu/gabinetu szczepień,
• przedstawić zakres obowiązków, uprawnień i odpowiedzialności położnej wykonującej szczepienia,
• omówić obowiązującą dokumentację i dokumentować wykonane szczepienia ochronne noworodków,
• postępować ze sprzętem i materiałem zużytym przy wykonywaniu szczepień zgodnie z obowiązującą procedurą,
• sporządzić sprawozdanie z realizacji szczepień ochronnych noworodków oraz dokonać analizy wykonalności szczepień,
• współpracować z instytucjami sprawującymi nadzór nad organizacją
  i wykonywaniem szczepień ochronnych.

Treści nauczania

1.     Przepisy prawne regulujące wykonywanie szczepień ochronnych w Polsce:

1)   organizacja i finansowanie szczepień;

2)   nabywanie, przechowywanie i transport szczepionek;

3)   nadzór nad organizacją i wykonywaniem szczepień;

4)   inne.

2.     Podstawy epidemiologiczne wykonywania szczepień ochronnych (epidemiologia chorób zakaźnych ze szczególnym uwzględnieniem gruźlicy i WZW typu B, badania epidemiologiczne – próby terenowe).

3.     Organizacja gabinetu/punktu szczepień.

4.     Podmioty uprawnione do wykonywania szczepień (kwalifikacje, zakres obowiązków
i odpowiedzialności).

5.     Dokumentacja i sprawozdawczość prowadzonych szczepień ochronnych noworodków oraz powikłań poszczepiennych.

6.     Prewencja zakażeń:

1)   zasady aseptyki obowiązujące przy wykonywaniu szczepień ochronnych;

2)   postępowanie ze sprzętem i materiałem zużytym przy wykonywaniu szczepień.

7.     Instytucje nadzorujące organizację oraz wykonywanie szczepień ochronnych.

 

MODUŁ II    PODSTAWY SZCZEPIEŃ OCHRONNYCH

Cel modułu

Położna omówi uwarunkowania w zakresie wykonywania szczepień ochronnych.

Wykaz umiejętności wynikowych

W wyniku realizacji treści nauczania położna powinna:

• omówić rodzaje odporności,
• przedstawić odrębności układu odpornościowego noworodka,
• wskazać czynniki modyfikujące układ immunologiczny,
• zróżnicować szczepienia wykonywane we wrodzonych i nabytych niedoborach odporności,
• scharakteryzować poszczególne rodzaje szczepionek,
• wyjaśnić zasadność przestrzegania cyklu szczepień,
• wymienić wskazania i przeciwwskazania do wykonywania szczepień ochronnych,
• omówić obowiązujący Program Szczepień Ochronnych,
• wymienić zasady stosowane przy układaniu indywidualnego kalendarza szczepień,
• przedstawić zasady obowiązujące przy wykonywaniu szczepień w szczególnych sytuacjach,
• scharakteryzować niepożądane odczyny poszczepienne (NOP),
• omówić postępowanie w przypadku wystąpienia niepożądanych odczynów poszczepiennych,
• wymienić zasady profilaktyki niepożądanych odczynów poszczepiennych.

Treści nauczania

1.     Podstawy immunologii:

1)   układ odpornościowy;

2)   podstawy immunologiczne czynnej odporności przeciwzakaźnej;

3)   odporność swoista i nieswoista;

4)   odporność immunologiczna pierwotna i wtórna;

5)   odporność czynna i bierna (naturalna i sztuczna);

6)   dojrzewanie układu immunologicznego;

7)   czynniki modyfikujące odporność immunologiczną na szczepienia;

8)   odpowiedź swoista w zakażeniach.

2. Szczepionki:

1)   podział szczepionek;

2)   cykl szczepień;

3)   odstępy czasowe pomiędzy szczepieniami.

3.      Wskazania i przeciwwskazania do szczepień ochronnych.

4.      Program Szczepień Ochronnych w Polsce:

1)   szczepienia obowiązkowe;

2)   szczepienia zalecane.

5.     Indywidualny kalendarz szczepień.

6.      Szczepienia we wrodzonych i nabytych niedoborach odporności.

7.      Szczepienia w sytuacjach szczególnych (np. epidemie, klęski żywiołowe).

8.      Szczepienia ochronne osób wyjeżdżających za granicę.

9.      Niepożądane odczyny poszczepienne (NOP):

1)   klasyfikacja;

2)   charakterystyka NOP występujących po poszczególnych szczepieniach;

3)   postępowanie w przypadku wystąpienia NOP;

4)   profilaktyka niepożądanych odczynów poszczepiennych.

MODUŁ III  SZCZEPIENIA NOWORODKÓW

Cel modułu

Położna wykona szczepienia ochronne noworodka i oceni reakcję poszczepienną.

Wykaz umiejętności wynikowych

W wyniku realizacji treści nauczania położna powinna:

• wymienić rodzaje szczepień oraz scharakteryzować szczepionki wykonywane
  w okresie noworodkowym,
• wykonać szczepienie ochronne noworodka zgodnie z obowiązującymi zasadami,
• rozpoznawać, klasyfikować i charakteryzować miejscowe oraz uogólnione reakcje ustroju występujące u noworodka po szczepieniu przeciwko gruźlicy
  i WZW typu B,
• edukować rodziców/opiekunów m.in. w zakresie obserwacji i pielęgnacji noworodka po szczepieniu oraz celowości szczepień.

Treści nauczania

1.     Szczepienia ochronne okresu noworodkowego:

1)   szczepionka przeciwko WZW typu B:

a)   właściwości,

b)   przechowywanie,

c)   zasady i technika podania;

2)   szczepionka BCG:

a)   właściwości,

b)   przechowywanie,

c)   zasady i technika podania,

d)   rozwój zmiany miejscowej.

2.     Obserwacja i pielęgnacja noworodka po szczepieniu.

3.     Edukacja rodziców/opiekunów:

1)   cel szczepień ochronnych;

2)   obserwacja w kierunku wczesnego wykrycia objawów NOP – prewencja niepożądanych odczynów poszczepiennych;

3)   pielęgnacja noworodka po szczepieniu.

 

 

KWALIFIKACJE KADRY DYDAKTYCZNEJ

 

Wykładowcami, opiekunami stażu mogą być osoby mające nie mniej niż pięcioletni staż zawodowy w przedmiotowym zakresie i aktualnie udzielające świadczeń zdrowotnych będących przedmiotem kształcenia oraz spełniają, co najmniej jeden z warunków:

1.     Posiadają tytuł zawodowy magistra pielęgniarstwa, położnictwa.

2.     Posiadają tytuł specjalisty w dziedzinie pielęgniarstwa neonatologicznego, pediatrycznego, położniczego oraz opieki przed i okołoporodowej.

3.     Posiadają specjalizację lekarską w dziedzinie immunologii, pediatrii, neonatologii, epidemiologii, chorób zakaźnych.

4.     Posiadają ukończone studia wyższe na kierunku mającym zastosowanie
w ochronie zdrowia lub inne merytoryczne kwalifikacje niezbędne do realizacji wybranych zagadnień.